Het verhaal van een jonge soldaat – Van Nederland naar Indië /Indonesië 1946 -1949

Bahasa Indonesia

Een volle zaal over de Brieven aan Hueting. De emoties zijn gedempt, maar duidelijk aanwezig. In de zaal een man die de Bersiap heeft meegemaakt. Een kind van een commando die onder Westerling diende. Voor een groot deel mensen van wie de vader als militair diende in Indonesië. En voor in de zaal Erik Dijkstra die in gesprek gaat met een aantal deskundigen en met de bezoekers.

Al deze mensen zijn naar de bijeenkomst gekomen omdat ze zijn geraakt, boos, blij of geroerd door de documentaire van BNNVARA, waarin Erik Dijkstra praat met familie van de briefschrijvers van toen.

Wie waren die briefschrijvers? In 1969 spreekt veteraan Joop Hueting in een uitzending van de VARA voor het eerst over oorlogsmisdaden die de Nederlanders hadden begaan. Deze uitzending roept heftige reacties op. De VARA en Hueting ontvangen honderden brieven. Ze bevatten – naast twijfel, bevestiging en respect – de ergste verwijten en regelrechte bedreigingen. Hueting is genoodzaakt onder te duiken, waarbij De Telegraaf zo behulpzaam is zijn onderduikadres te publiceren. Soms lijkt ons land maar weinig veranderd…

De documentaire Brieven aan Hueting blikt terug op de uitzending van 1969 en alle brieven die daarop bij de Vara en Hueting op de mat vallen. Een van de brieven is van de vader van Maarten Hidskes, een veteraan bij de Dienst Speciale Troepen (DST), die onder leiding van Raymond Westerling huishielden op Zuid-Celebes (nu Zuid-Sulawesi). Erik Dijkstra interviewt Maarten en gaat met hem naar Zuid-Sulawesi. Bij een bijeenkomst over de Indonesische vertaling van zijn boek Thuis geloofde niemand mij lopen de emoties op. De herinneringen zijn na tachtig jaar nog levendig, want sommige ooggetuigen leven nog, de verhalen worden verteld én zelfs nagespeeld in heuse re-enactments. Tegenover Maarten zitten Indonesische jongeren. Sommigen kennen de verhalen uit hun familie en wanneer zij die verhalen vertellen, springen de tranen in hun ogen.

Maarten heeft de geschiedenis van zijn vader diepgaand onderzocht en vele veteranen gesproken. Hij weet dus wel wat er allemaal gebeurd is en heeft het nauwgezet beschreven. En toch zegt een veteraan van de DST: “De echte dingen staan er niet in…”. En zo ging dat tijdens deze koloniale oorlog. De ergste dingen werden niet genoemd, niet genoteerd of met een eufemisme afgedaan, en zo bestonden ze niet: de oorlogsmisdaden die door Nederland zijn begaan in Indonesië.

Ze spraken over:

sweepen door de kampung,
“Ga maar even pissen in de kali”,
“De gevangene is doodgeschoten op de vlucht.”

En nog meer dat helemaal niet genoemd kon worden. Het onzegbare.

In de miniserie van BNNVARA Brieven aan Hueting komt het allemaal voorbij: eufemismen voor dood en verderf door Nederlandse soldaten in Indonesië. Maar nog altijd wordt de term ‘oorlogsmisdaden’ niet in de mond genomen door de Nederlandse regering. Voor alle betrokkenen zou het zo helpend zijn geweest als eerder was erkend dat het een oorlog was, hoe heftig die was en dat er oorlogsmisdaden zijn gepleegd. Helaas, dat was en is blijkbaar te veel gevraagd. Tot op de dag van vandaag is Hueting nog altijd omstreden en het debat zwaar gepolariseerd. Toch was het gesprek die avond in Sophiahof respectvol en daarmee hoopvol.

Kijk de serie op https://anderetijden.nl/aflevering/366/Celebes-deel-1

Bahasa Indonesia:

Brieven aan Hueting
Sebuah ruangan penuh membahas Brieven aan Hueting (surat-surat untuk pak Hueting). Emosi terasa tertahan, tetapi jelas hadir. Di ruangan itu ada seorang pria yang mengalami masa Bersiap. Ada pula anak dari seorang anggota komando yang bertugas di bawah Westerling. Sebagian besar hadirin adalah orang-orang yang ayahnya pernah bertugas sebagai militer di Indonesia. Dan di depan ruangan, Erik Dijkstra berdiskusi dengan sejumlah pakar dan para pengunjung.

Semua orang ini datang ke pertemuan tersebut karena mereka tersentuh, marah, senang, atau terharu oleh dokumenter BNNVARA, di mana Erik Dijkstra berbicara dengan keluarga para penulis surat pada masa itu.

Siapakah para penulis surat itu?

Pada tahun 1969, veteran Joop Hueting untuk pertama kalinya berbicara di sebuah siaran VARA tentang kejahatan perang yang dilakukan oleh Belanda. Siaran ini memicu reaksi yang sangat keras. VARA dan Hueting menerima ratusan surat. Surat-surat itu berisi — selain keraguan, pembenaran, dan rasa hormat — juga tuduhan paling buruk dan ancaman terang-terangan. Hueting terpaksa bersembunyi, sementara De Telegraaf “membantu” dengan mempublikasikan alamat persembunyiannya. Kadang-kadang rasanya negeri kami tidak banyak berubah…

Dokumenter Brieven aan Hueting menengok kembali siaran tahun 1969 tersebut dan semua surat yang kemudian berdatangan ke VARA dan Hueting. Salah satu surat berasal dari ayah Maarten Hidskes, seorang veteran Dienst Speciale Troepen (DST), pasukan di bawah pimpinan Raymond Westerling yang melakukan operasi brutal di Sulawesi Selatan (dulu Celebes Selatan). Erik Dijkstra mewawancarai Maarten dan pergi bersamanya ke Sulawesi Selatan. Dalam sebuah pertemuan mengenai terjemahan bahasa Indonesia dari bukunya Thuis geloofde niemand mij ^*, emosi memuncak. Kenangan setelah delapan puluh tahun masih sangat hidup, karena beberapa saksi mata masih hidup, kisah-kisah itu terus diceritakan, bahkan diperagakan kembali dalam rekonstruksi sejarah sungguhan. Di hadapan Maarten duduk para pemuda Indonesia. Mereka mengenal kisah-kisah itu dari keluarga mereka, dan ketika mereka menceritakannya, air mata menggenang di mata mereka.

Maarten telah meneliti sejarah ayahnya secara mendalam dan berbicara dengan banyak veteran. Jadi ia mengetahui apa yang sebenarnya terjadi dan mendokumentasikannya dengan sangat teliti. Namun tetap saja seorang veteran DST berkata: “Hal-hal yang sebenarnya tidak tertulis di situ…”. Dan begitulah yang terjadi selama perang kolonial ini. Hal-hal yang paling mengerikan tidak disebutkan, tidak dicatat, atau disamarkan dengan eufemisme, sehingga seolah-olah tidak pernah terjadi: kejahatan perang yang dilakukan Belanda di Indonesia.

Mereka berbicara tentang:

menyapu kampung (sweepen door de kampung), “Pergi saja buang air kecil di kali,” “Tahanan ditembak mati saat melarikan diri.”

Dan masih banyak lagi hal yang bahkan tidak bisa disebutkan. Yang tak terkatakan.

Dalam miniseri BNNVARA Brieven aan Hueting, semua itu muncul kembali: eufemisme untuk kematian dan kehancuran yang disebabkan oleh tentara Belanda di Indonesia. Namun hingga kini pemerintah Belanda masih enggan mengucapkan istilah “kejahatan perang”. Bagi semua pihak yang terlibat, akan sangat membantu bila sejak dulu diakui bahwa itu adalah sebuah perang, betapa dahsyatnya perang itu, dan bahwa kejahatan perang memang telah terjadi. Sayangnya, tampaknya itu dulu maupun sekarang masih terlalu berat untuk diakui. Hingga hari ini Hueting tetap menjadi sosok kontroversial dan perdebatan masih sangat terpolarisasi. Meski begitu, percakapan malam itu di Sophiahof berlangsung dengan penuh hormat, dan karena itu memberi harapan.

Tonton serialnya di: Andere Tijden – Celebes deel 1

• Di Belanda, tak seorang pun mempercayai saya. Sulawesi Selatan 1946-1947 (uitgegeven door Yayasan Pustaka Obor Indonesia). [1]